Każdy inżynier jakości zna ból szukania igły w stogu siana, gdy klient zgłasza reklamację, a linia produkcyjna zatrzymuje się w najmniej odpowiednim momencie. Analiza Is / Is Not wprowadza porządek w chaos: pozwala oddzielić fakty od domysłów, skrócić czas poszukiwania przyczyny i zabezpieczyć się przed „gaszeniem pożarów” w przyszłości.
W branży motoryzacyjnej – gdzie jeden błąd może skutkować kosztowną kampanią serwisową – to narzędzie jest wręcz obowiązkowe.
🔎 Czym jest analiza Is / Is Not?
Metoda wywodzi się z dorobku Kepner-Tregoe i stanowi logiczne rozwinięcie klasycznego 5W2H5W2H to strukturalne narzędzie analizy i planowania, które... More. Polega na systematycznym wypisywaniu odpowiedzi w dwóch kolumnach – IS (JEST) i IS NOT (NIE JEST) – dla ustalonych kategorii problemu. Najczęściej używa się pięciu podstawowych pytań:
| Kategoria | IS (JEST) | IS NOT (NIE JEST) |
|---|---|---|
| Co? | Defekt lakieru na drzwiach lewych | Brak defektu na drzwiach prawych |
| Gdzie? | Linia A, gniazdo lakiernicze 3 | Linia B, pozostałe gniazda |
| Kiedy? | Od 3 czerwca 2025, zmiana nocna | Zmiana dzienna |
| Kto? | Operatorzy po szkoleniu X | Inni operatorzy |
| Ile? | 4 % partii | 0,3 % średnio |
Tak skonstruowana macierz błyskawicznie odsłania wzorce i różnice, które następnie prowadzą zespół do prawdopodobnych przyczyn źródłowych.
⚙️ Dlaczego metoda Is / Is Not działa w automotive?
- Zgodność z IATF 16949IATF 16949 to międzynarodowy standard zarządzania jakości... More – norma wymaga stosowania „odpowiednich narzędzi rozwiązywania problemów”, a macierz Is / Is Not jest akceptowanym załącznikiem w dokumentacji 8D8D (Eight Disciplines Problem Solving) to strukturalna i sys... More.
- Naturalna integracja z 8D8D (Eight Disciplines Problem Solving) to strukturalna i sys... More – już w Disciplinie 2 („Opis problemu”) OEM-y oczekują tabeli Is / Is Not jako ustrukturyzowanego dowodu, że problem zdefiniowano precyzyjnie.
- Redukcja kosztów i Lead Time – doświadczenia projektów Six SigmaSix Sigma to metoda zarządzania jakością skoncentrowana n... More pokazują, że zespoły używające tej techniki skracają czas identyfikacji przyczyny nawet o 30 %.
- Gotowość do cyfryzacji – prosta struktura macierzy pozwala łatwo zaimplementować ją w systemach MESMES (Manufacturing Execution System) to system informatyczny... More, Power BI lub nawet w arkuszach Google, dzięki czemu dane stają się dostępne w czasie rzeczywistym.
🚀 Pięć kroków skutecznego rozwiązywania problemów z analizą Is / Is Not
1️⃣ Zdefiniuj problem (5W1H+S)
Zacznij od pełnego opisu zdarzenia: Co się stało, Gdzie, Kiedy, Kto był zaangażowany, Jak duży jest problem oraz czy istnieje wpływ na Safety. Notuj wyłącznie fakty – bez interpretacji. To klucz, by uniknąć „polowania na czarownice” i błędnych hipotez.
2️⃣ Wypełnij macierz Is / Is Not
Przepisz dane z kroku 1 do tabeli, pilnując, aby w każdej kategorii pojawiły się oba człony: „IS” i „IS NOT”. Kolumna „IS NOT” bywa ważniejsza – wymusza myślenie o tym, czego na pewno nie zaobserwowano, dzięki czemu eliminujesz fałszywe tropy.
3️⃣ Analizuj różnice i podobieństwa
Zestawiaj pary „IS” oraz „IS NOT” i zadawaj dwa pytania:
- Co różni te dwa stany?
- Co je łączy?
Każda różnica wspiera generowanie hipotez o potencjalnej przyczynie, a każda cecha wspólna pomaga te hipotezy priorytetyzować.
4️⃣ Testuj hipotezy i zawężaj przyczynę źródłową
- Na podstawie macierzy sporządź listę możliwych przyczyn.
- Zweryfikuj je metodą 5 WhyMetoda 5 Why to technika analizy przyczynowo-skutkowej stoso... More, analizą trendów SPCSPC (Statistical Process Control) to metoda zarządzania pro... More lub próbami destrukcyjnymi.
- Odrzucaj wszystkie hipotezy, które nie pasują do faktów z kolumn „IS” i „IS NOT”; oszczędzisz czas i zasoby zespołu.
5️⃣ Zaplanuj i zweryfikuj działania korygujące
Po potwierdzeniu przyczyny źródłowej opracuj plan 5W2H5W2H to strukturalne narzędzie analizy i planowania, które... More (What, Who, When, Where, Why, How, How much). Monitoruj skuteczność działań w kolejnych cyklach PDCAPDCA (Plan-Do-Check-Act), znany również jako Cykl Deminga ... More. Zawsze dodawaj działania zapobiegawcze w procesach pokrewnych – to buduje kulturę „zero defektów”.
✅ Najlepsze praktyki
- Krzyżowa weryfikacja – porównuj macierz z rejestrem niezgodności, aby wychwycić powtarzające się wzorce w komponentach, procesach lub zmianach.
- Zespół interdyscyplinarny – zapraszaj inżyniera procesu, logistyka i przedstawiciela klienta; różnorodność kompetencji przyspiesza eliminowanie hipotez.
- „Gemba walkGemba Walk to praktyka w zarządzaniu, szczególnie popularn... More” – ruszaj w miejsce powstania defektu, by potwierdzić, że warunki opisane w kolumnie „IS” faktycznie istnieją.
- Reużycie matrycy – po zamknięciu 8D8D (Eight Disciplines Problem Solving) to strukturalna i sys... More wróć do Is / Is Not przy przeglądzie FMEAFMEA (Failure Mode and Effects Analysis) to systematyczne na... More; zabezpieczysz się przed „degradacją” analiz ryzyka w czasie.
❗ Najczęstsze błędy i jak ich unikać
- Zbyt ogólny opis – stwierdzenie „Defekt na lakierni” nic nie mówi; dodaj parametry procesu, kod błędu i numer partii.
- Brak danych ilościowych – procent reklamacji, liczba sztuk, wpływ na OEEOEE (Overall Equipment Effectiveness) to kluczowy wskaźnik ... More; bez liczb trudno mierzyć skuteczność działań.
- Pomijanie kolumny „IS NOT” – macierz staje się wówczas jednostronną listą życzeń, a nie narzędziem analitycznym.
- Izolowanie zespołów – inżynier jakości nie rozwiąże problemu sam; angażuj produkcję, utrzymanie ruchu i dostawcę.
📈 Studium przypadku: pęknięcia wspornika do akumulator
Problem: klient OEMOEM (Original Equipment Manufacturer) to termin odnoszący s... More odrzucił partię 300 wsporników do akumulator z powodu mikropęknięć zgrzein.
Macierz Is / Is Not ujawniła trzy kluczowe wzorce:
- defekt występował tylko na zmianie nocnej,
- pojawiał się wyłącznie w gnieździe zgrzewarki nr 2,
- zaczął się po ostatnim serwisie transformatora.
Analiza różnic skierowała zespół na kontrolę parametrów prądu. Nowy transformator miał odchylenie ±7 %, podczas gdy specyfikacja dopuszczała maksymalnie ±5 %. Wymiana transformatora i ponowna kalibracja procesu obniżyły wskaźnik braków z 4 % do 0,2 % w ciągu dwóch tygodni, co potwierdzono na kartach SPCSPC (Statistical Process Control) to metoda zarządzania pro... More.
📚 Podsumowanie i zaproszenie do dyskusji
Analiza Is / Is Not to prosty, lecz potężny filtr, który oddziela kluczowe fakty od szumu informacyjnego. Jej konsekwentne stosowanie umożliwia:
- skrócenie czasu „fire-fighting” przy reklamacjach,
- spełnienie wymogów IATF 16949IATF 16949 to międzynarodowy standard zarządzania jakości... More oraz specyficznych CSR-ów OEMOEM (Original Equipment Manufacturer) to termin odnoszący s... More,
- budowanie kultury ciągłego doskonalenia w oparciu o twarde dane.
Czy stosujesz już Is / Is Not w swojej organizacji? Podziel się doświadczeniami w komentarzu lub skontaktuj się ze mną, jeśli potrzebujesz wsparcia w audycie dostawcy czy warsztatach 8D8D (Eight Disciplines Problem Solving) to strukturalna i sys... More. Razem podniesiemy jakość na wyższy bieg!
